۱۱ تیر ۱۴۰۵-رادیو زمانه
شرایطی که آمارهای رسمی از کاهش نرخ مشارکت اقتصادی به حدود ۳۸ درصد و افزایش جمعیت غیرفعال به ۶۱ درصد حکایت دارد، زنان تحصیلکرده به عنوان قربانیان پنهان رکود و تبعیض جنسیتی، بیش از دیگر گروهها از بازار کار طرد میشوند. به گفته ایوب رحمانی، فعال کارگری، تنها در سال گذشته ۲۰۰ هزار زن شغل خود را از دست دادهاند و روش محاسبه نرخ بیکاری در ایران، با خروج جویندگان ناامید کار از آمار، بحران واقعی اشتغال را پنهان میکند. او هشدار میدهد که بدون تغییر در سیاستهای جنسیتی و ساختار اقتصادی، آینده اشتغال زنان در ایران تیره و ناامیدکننده خواهد بود.
جوانان بخش عمده نیروی کار بالقوه غیرفعال کشور را تشکیل میدهند؛ افرادی تحصیلکرده با مهارتهای متوسط که به دلیل عرضه زیاد و دستمزد بسیار پایین، انگیزهای برای ورود به بازار کار ندارند. بسیاری از زنان تحصیلکرده نیز در این گروه قرار میگیرند و وضعیت بغرنجی دارند. آمارها نشاندهنده کاهش شدید نرخ مشارکت اقتصادی به حدود ۳۸ درصد (برای اولین بار در سالهای اخیر) و افزایش جمعیت غیرفعال به ۶۱ درصد است. این افراد عمدتاً جوانان زیر ۳۰ سال، دانشجویان و زنان هستند که شغل مناسب پیدا نمیکنند و با دستمزدهای پایین (زیر ۳۰ میلیون تومان) مواجهاند، یا در شهرستانها با پیشنهادهایی مانند ۱۰ میلیون تومان ترجیح میدهند خانهداری کنند. رکود اقتصادی طولانی، شوکهای خارجی مانند جنگ و قطعی انرژی، بیکاری گسترده بهویژه زنان و تبدیل آنان به «غیرفعال» در آمار، از عوامل اصلی این وضعیت هستند. فقط در سه سال گذشته ۲۰۰ هزار فرصت شغلی برای زنان از دست رفته.
بحران اشتغال و کاهش شدید نرخ مشارکت اقتصادی
ایوب رحمانی در آغاز گفتوگو با زمانه تأکید کرد که ایران با بحران عمیق اشتغال مواجه است. او به گزارش مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۴ اشاره کرد و گفت که تعداد شاغلان در این سال تقریباً ثابت مانده و افزایش معناداری نداشته است.
کارشناسان اقتصادی مانند بر سه ضلع رونق اقتصادی، سطح مزد و مهارت برای شکوفایی اقتصادی و جذب نیروی ماهر تأکید دارند و معتقدند رکود باعث ناامیدی و خروج افراد (بهخصوص زنان و جوانان) از بازار کار شده و نرخ مشارکت را از ۴۶ درصد به ۳۸ درصد رسانده است. نظرسنجی جابویژن نیز تأیید میکند که کارجویان بیش از همه به فرصتهای شغلی بیشتر، ثبات اقتصادی، حمایت روانی و یادگیری مهارتهای کاربردی نیاز دارند و بسیاری با کاهش هزینهها یا جستجوی فریلنسری و مهاجرت سعی در تطبیق دارند. شکاف مهارتی (بهویژه در نیروی کار نیمهماهر تحصیلکرده) و تبعیض جنسیتی و فرهنگی، این چرخه را تشدید کرده و منجر به بار اقتصادی بر شاغلان و پنهان ماندن مشکلات واقعی بازار کار در آمار رسمی بیکاری شده است. با آقای ایوب رحمانی، فعال کارگری گفتوگو کردهایم.
رحمانی افزود که در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر شاغل بودهاند و با وجود ورود حدود ۸۰۰ هزار نفر جدید به سن کار در سال بعد، شغل جدیدی برای آنها ایجاد نشده است. به گفته او، نرخ اشتغال در ایران از حدود ۴۶ درصد در دهههای ۷۰ و اوایل ۸۰ شمسی به ۳۷ درصد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته که این رقم در مقایسه با کشورهای همسایه مانند ترکیه (۴۸ درصد) و برخی کشورهای دیگر (تا ۷۵ درصد) بسیار پایین است. او یادآوری کرد:
متأسفانه این بحران ابعاد جنسیتی هم دارد و وضعیت برای زنان حتی وخیمتر است.
تأثیر جنگ و رکود بر اشتغال زنان و سوءاستفاده کارفرمایان
رحمانی با اشاره به گزارش مرکز آمار ایران گفت که این گزارش مربوط به سال گذشته است و به همین دلیل هم هنوز آثار کامل جنگ و آسیبهای واردشده به بنگاههای اقتصادی را نشان نمیدهد. او افزود:
اگر صحبتهای قبلیمان را به یاد بیاوریم، معاون وزیر کار اعلام کرده بود که در نتیجه مستقیم و غیرمستقیم جنگ، حدود دو میلیون نفر بیکار شدهاند. اگر این رقم را هم به آمار قبلی اضافه کنیم، عمق بحران اشتغال بسیار بیشتر از آن چیزی است که گزارش مرکز آمار نشان میدهد و نرخ اشتغال حتی از ۳۷ درصد هم پایینتر آمده است.
رحمانی تأکید کرد که مسئله اشتغال زنان یک مشکل دیرینه است و از ابتدای انقلاب تاکنون نرخ مشارکت آنها بهطور معناداری افزایش نیافته است:
این ناشی از سیاستهای جمهوری اسلامی بوده که همیشه زنان را به سمت خانهداری و فرزندآوری سوق داده است. جنگ اخیر هم تأثیر بسیار منفی بر وضعیت اشتغال زنان گذاشته. طبق گزارش مرکز آمار، فقط در سال گذشته دویست هزار زن کار خود را از دست دادهاند که بسیاری از آنها از طریق اینترنت کار میکردند.
