ولی مراد: در همه سال های گذشته امور زنان در کشور مسیر غلطی را طی کرده

 سبک زندگی ایرانی – اسلامی نیاز به تعریف دارد/ زنان با انقلاب اسلامی احیا شدند

امروز (۱۵ بهمن۱۳۹۳) روز انقلاب اسلامی، استحکام خانواده، زنان و سبک زندگی ایرانی – اسلامی نام گرفته است. در همین رابطه با توران ولی مراد، جامعه‌ شناس، عضو شورای مرکزی و مسئول کمیته تحقیقات و مطالعات جامعه زینب، عضو و دبیر ائتلاف اسلامی زنان که در کارنامه خود فعالیت در صدا و سیما را نیز دارد، به گفت و گو نشستیم.

امام خمینی (س) می فرمایند نباید نگاه به زن شی نگرانه باشد و زنان هم نباید به خودشان این نگاه را داشته باشند. چطور می شود که زن به خود چنین نگاهی داشته باشد که باعث تنزلش شود؟

باید ریشه ای تر به موضوع نگاه کرد؛ در جریان ۳۶ سال گذشته و سال هایی که به انقلاب منجر شد مسئله زن و خانواده را در دو بستر باید بنگریم.

۱- کاری که مردم و خود زنان در بطن جامعه انجام دادند را باید در حالت هویت فردی، خانوادگی و اجتماعی بررسی کرد.

۲- در بستر سیاست گذاری ها و برنامه ریزی ها و عملکرد مسئولان و فرهنگ سازی و تولیدات فرهنگی.

در جریان انقلاب اسلامی علاوه بر رشدی که تمام ملت داشتند به طور خاص زنان جایگاهی به دست آوردند زیرا در نگاه انقلاب، حضرت امام خمینی (س) و اسلام، زن به عنوان انسان تصمیم گیر، بانفوذ و تأثیرگذار مطرح می شود.

این نگاه و نگرش بین زنان و مران به جریان افتاد زیرا مسئله زنان فقط مسئله خود زنان نیست؛ اینکه دیگران هم به او چه نگاهی دارند و برای او چه فضایی باز می کنند و چه راه هایی را می بندند، مهم است.

زن با همین نگاه وارد انقلاب شد، در اجتماع و خانواده حضور پیدا کرد و سعی کرد همین نگاه را تثبیت کند یعنی در این فرایند ۳۶ ساله در مسئولیت هایی که به گردنش بوده، وارد شده، مسئولیت هایش را انجام داده و در حال حرکت در مسیر رشد است اما متأسفانه مسئولان با این نگرش به زن نگاه نکردند.

مسئولان باید در سیاست گذاری ها و برنامه ریزی ها به طور کلان و همه جانبه به زن و خانواده توجه می کردند و با نگاه به این موضوع، زمان حال را با توجه به آینده ای که مورد نظر است طراحی و بعد همان طراحی را وارد صحنه می کردند اما این اقدمات را انجام ندادند و همین موضوع باعث صدمات بسیاری به جامعه شد.

از مهمترین صدمات این موضوع، عدم تعادل است یعنی زن در تعریف انقلابی خود را فردی موظف و مختار می داند در حالیکه در صحنه اجتماع و خانواده این نگاه شکل نگرفت.

برای حل این موضوع باید قوانین اصلاح و اهداف فرهنگی و اجتماعی در این راستا برنامه ریزی می شد اما این اتفاق نیفتاد.

آنچه در عمل اتفاق افتاد، این است که سیاست گذاری و برنامه ریزی رها و هرکسی که مسئولیتی بر عهده گرفت، با توجه به توان مدیریتی و سلیقه شخصی، جناحی، حزبی و سیاسی خود عمل کرد.

بدتر از تمام موارد بالا، امور زنان تبدیل به قایقی برای موج سواری سیاسی شد یعنی در سیستم، مجلس، دولت و شواراها برای زنان سقفی تعیین کردند که آنها نیز تبدیل به صندلی های تبلیغاتی، تشریفاتی، سهم بری سیاسی شد و هدف اولیه کارشان تثبیت نگاه انقلاب نسبت به زن نبود.

دو مشکل اصلی باعث بروز این اتفاق شد.

۱- انحصارطلبی کامل مردانه در مراکز قدرت باعث شد که سهم اختصاص یافته به زنان به وابستگان مردان یعنی خواهر، دختر و مادر کسی و یا برای یک جریان سیاسی خاص در نظر گرفته می شد. این اقدام بیشتر  منجر به توان افزایی سیاسی مردان می شد.

۲- از آنجایی که مردان انقلابی ما که در ۳۶ سال گذشته در مجلس و دولت فعالیت می کردند، بیشتر تعامل داخل خانوادگی را می شناختند تا تعامل اسلامی با زن و نگاه انقلاب به او و در نتیجه زن را فقط  برای داخل خانه دیدند.

به همین دلیل در این ۳۶ سال زنان از پست های کلان و تأثیرگذار و تصمیم ساز حذف شدند و آن تعدادی که وجود دارند به حضور تشریفاتی خود بسنده کردند.

به همین دلیل دیده می شود زنانی که با نگاه انقلاب اسلامی برای خودشان جایگاه با اقتدار قائل بودند و حضور خود را در صحنه تصمیم گیر و تصمیم ساز می دیدند، به پست ها راه پیدا نکردند و زنان به یک مهره سیاسی و تبلیغاتی تبدیل شدند.

در طول ۲۵  سال گذشته امور زنان در کشور مسیر غلطی را طی کرده و سهمی خیریه ای برای زنان سرپرست خانوار، نیازمندان و معتادان در نظر گرفته است و در مقابل نگاه زیرساختی که قوانین را اصلاح کند و در طرح های ملی نقش داشته باشد، وجود ندارد.

دلیل اینکه می گویید چه می شود که زن به خود نگاه شی نگرانه دارد، این است که جامعه ما گرفتار این موضوع شده است؛ ۳۶ سال است که امام خمینی (س) این فرمان را داده و به صحنه آورده است یعنی زنان با انقلاب اسلامی احیا شدند؛ نه نگاه متحجر سنتی که زن را شی داخل خانه می دید نه نگاه متحجر و منفعل غربی که زن را شی داخل اجتماع و در اختیار مردان می دید؛ این دو نگاه را امام (س) کنار زد و زن را به عنوان فردی مستقل، انسان، تصمیم گیر و تصمیم ساز، با کرامت، با عزت و با جایگاه انسانی تعریف کرد اما متاسفانه این نگاه با زحمت زیادی خود را در جامعه حفظ می کند و مسئولان با این نگاه همراه نیستند. از تولیدات تلویزیونی، سینمایی و ادبی که کار فرهنگی می کنند تا الگوهای عملی ارائه شده به جامعه، هیچکدام با این تعریف همسو نیستند. تمام الگوها می گویند که زن نمی داند و زن نمی تواند. با القای این موضوع توسط جامعه زن به شی تبدیل می شود.

نگاه انسانی به زن و به عمل درآمدن این نگاه همین فکر را در جامعه ترویج می کند.

یکی از مشکلات جامعه ما بروز رفتارهای عجیبی همچون رفتارهای لات مآبانه از سوی برخی زنان و دختران جوان است؛ علت این اتفاق چیست؟

انسان می خواهد خود را نشان بدهد و هویت مستقلی از خود تعریف کند، حال ممکن است هویتی که نشان می دهد مستقل، از مد گرفته و یا القایی از طرف دیگران باشد.

در اسلام می بینیم به زن دستور داده شده که ظاهر و بدنش را بپوشاند تا حضورش کاملا انسانی باشد یعنی پتانسیل تا با توان بالقوه انسانی وارد صحنه شود.

جامعه یک سیستم است. سیستم را به هر شکلی بسازید، خروجی اش نیز همان می شود. اگر در جامعه چنین زنان و دخترانی وجود داشته باشند، انگشت اتهام من به سمت مسئولان می رود. هرچند انسان مسئول است و باید مسئولیت رفتارش را بپذیرد اما در اینجا از سیستم، از جامعه هفتاد میلیونی، از جهان اسلام و از نگاه به زن در دنیا صحبت می کنیم.

با نگاه به فعالیت های انجام شده استراتژیک در حوزه زنان و آنچه باید انجام می شد، درمی یابیم که علت درصد زیادی از آسیب های موجود در جامعه مانند آسیب های اجتماعی، نوع پوشش و هویت دختران به مسئولان بازمی گردد یعنی مجرم مسئولان هستند با اینکه ساکت و خاموش به ظاهر هیچ جرمی انجام نداده اند.

جرم مسئولان این است که در حوزه زنان و خانواده برنامه ریزی کلان با نظارت اجرایی که به برنامه ریزی بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت تبدیل شود و به دنبال آن طرح ها به وجود آیند و با یک آینده نگری روشنی جلو بروند و این اتفاقات را گزارش دهند، نداشته اند.

آسیب هایی که با آنها روبرو هستیم، نتیجه غلط کار کردن، بی برنامه بودن و بهره برداری سیاسی کردن از موضوع زنان است و همین امروز نیز آسیب ها، مشکلات و آفت های ۱۰ سال آینده را به چشم می بینیم و همچنان این روال ادامه پیدا می کند.

برای اصلاح موارد فوق و رسیدن به سبک زندگی ایرانی – اسلامی چه اقدامی باید انجام داد؟

جامعه ما تعریف و برنامه می خواهد. موضوعاتی چون توانمندی های زنان، خانواده سالم، زندگی سالم و سبک زندگی ایرانی – اسلامی تعریف می خواهد.

تنها با برگزاری همایش، کنفرانس، فعالیت های تبلیغاتی و بازدیدهای مختلف نمی توان توقع اصلاح مشکلات بانوان را داشت بلکه نیاز به جمع های تخصصی با نگاه علمی و به دور از نگاه سیاسی داریم تا بتوان این موضوعات را به صورت علمی و مصوب تعریف  کرد سپس در این رابطه برنامه ریزی همه جانبه صورت گیرد.

اگر بخواهیم موفق شویم در درجه اول باید مسائل زنان و خانواده را از فضای سیاسی بیرون بگذاریم. این موضوعات باید علمی، کارشناسی و دانشگاهی بررسی شوند.

من امیدوار بودم شاید مرکز عالی زنان به عنوان یک نهاد فراقوه ای بتواند تعبیه شود تا سیاست واحدی در حوزه زنان و خانواده طراحی شود نه راهبردی که چهار سال به یک سمت و چهار سال به سمت دیگری برود.

امام خمینی (س) به عنوان بنیانگذار یک حکومت در جمله ای می فرمایند درود بر شما بانوان معظم که با نصیحت های خود می خواهید ما را به راه راست هدایت کنید؛ خانم ها به چه شکلی می توانند به این سخن جامه عمل بپوشانند و حاکمیت را نصیحت کنند؟

در زمان انقلاب اسلامی، امام خمینی (س) به کل ملت دستور موکد دادند که در صحنه حضور داشته باشند.

مسئولیت های زنان سنگین تر است زیرا تربیت نسل و تربیت خانواده را بر عهده دارند. به طور کلی حضور زنان در برنامه ریزی و کار فرهنگی پررنگ تر است زیرا تربیت بر عهده آنها است.

اگر حضور در صحنه را با معیار اسلامی نگاه کنیم، تعبیر به امر به معروف و نهی از منکر می شود که مهمترین و لازم ترین نوع امر به معروف و نهی از منکر، به مسئولان است. زنان با کلیه امکانات شان، با ریزبینی های شان و از آنجایی که عموما وارد دزدی ها و تبادل سیاسی نمی شوند و در نتیجه آزادگی و استقلال شان را راحت تر حفظ می کنند، می توانند مسئولان را حداقل در حوزه زنان و خانواده امر به معروف و نهی از منکر کنند.

اگر زنان به شکل سیستماتیک یعنی با استفاده از تشکیلات و تشکلات و آسیب شناسی به امر به معروف و نهی از منکر مسئولان بپردازند، جامعه در مسیر درستی هدایت می شود.

امام خمینی (س) در فرمایشات خود می گویند زن ویژگی خاصی دارد که می تواند جامعه را به استقامت و ارزش های والای انسانی بکشاند یا برعکس عمل کند؛ زن دارای چه ویژگی خاصی است که می تواند منجر به دو نتیجه متضاد شود؟

نوع نگاه زنان با زاویه نگاه مردان به مسائل فرق می کند. زن به دلیل مادری و اینکه موجودی را از هیچ به دنیا می آورد و پرورش می دهد و به ثمر می رساند، اساسا زاویه نگاه مادرانه دارد، جزئیات را نگاه می کند و پای اصول می ایستد اما از آنجایی که به لحاظ عاطفی قوی تر است، زنان را صلح جو می کند.

آیت الله جوادی آملی در کتاب زن در آیینه جمال و جلال می گویند اگر مرد مانند آجرهایی باشد که روی هم چیده می شود، زن مانند ملاتی است که لا به لای این آجرها ریخته می شود و آنها را سفت می کند و بنیان مرصوص (ساختمانی که استحکامش به اندازه ای است که گویی از سرب ساخته شده) را شکل می دهد.

انعطاف پذیری و نوع نگاه مادران و دید صلح طلب، ایمان، استقامت و پایبندی به اصول در زنان نقش تربیتی قوی و تاثیرگذاری را در جامعه دارد که الگوهای قرآنی هم این را نشان می دهد.

توصیه هایی برای حضور زنان در جامعه شده است، شغل مناسب برای زنان باید دارای چه ویژگی هایی باشد؟

براساس نگاه اسلام و انقلاب به زن حق انتخاب از افراد گرفته نمی شود. زن در دوره های مختلف مجرد، مادر بچه کوچک و مادر دارای فرزندان بزرگتر است؛ درباره حق انتخاب نباید بین زن و مرد تفاوتی وجود داشته باشد زیرا پتانسیل هایی دارند که باید بالفعل شود اما تفاوت زنان با مردان، مسئله مادری آنهاست.

 در قرآن آمده است خوراک و پوشاک مادر فرزندان در دوره شیرخوارگی بر عهده پدر است. در اینجا می بینیم که تفاوت هایی وجود دارد؛ شرایط فعالیت های اجتماعی زنان به دلیل مادر شدن می تواند با فراز و فرود همراه باشد؛ چه بهتر که سیستم شرایط انتخاب و قوانین حمایتی را برای زنان تشدید و تقویت کند تا زنان در عین حال که خودشان را فراموش نمی کنند، راحت تر به وظایف مختلف و چندگانه خود بپردازند یعنی در عین حال که نقش مادری خود را فراموش نمی کنند، نقش اجتماعی را نیز فراموش نکنند.

زن می تواند با توجه شرایط سنی فرزندش بهترین انتخاب را برای حضور در جامعه داشته باشد.